Mae Comisiynydd Plant Cymru wedi croesawu buddsoddiad parhaus Llywodraeth Cymru mewn plant a theuluoedd drwy’r Gyllideb Atodol ar gyfer 2026-27, tra’n galw ar gyllidebau yn y dyfodol i brofi sut mae hawliau plant wedi llywio penderfyniadau gwario a sut mae plant eu hunain wedi dylanwadu ar flaenoriaethau’r gyllideb.
Mae’r gyllideb atodol yn cynnwys nifer o fuddsoddiadau croesawadwy sy’n debygol o wella canlyniadau i blant a phobl ifanc ledled Cymru. Mae’r rhain yn cynnwys cyllid ychwanegol i ehangu darpariaeth gofal plant a ariennir, parhau i ymestyn prydau ysgol am ddim i ddysgwyr cymwys mewn ysgolion uwchradd, treialu prisiau bws o £1 i bobl ifanc, buddsoddi mewn tai cymdeithasol, gwella adeiladau ysgol, lleihau amseroedd aros y GIG a chyflwyno taliad peilot ‘Cynnal’ ar gyfer plant sy’n byw mewn tlodi. Fodd bynnag, mae ein hasesiad yn tynnu sylw at y ffaith, er bod y gyllideb atodol yn cynnwys mesurau wedi’u targedu i gefnogi plant sy’n byw mewn tlodi, nid yw’n nodi buddsoddiad ychwanegol i ymateb i bwysau systemig cyfredol sy’n effeithio ar iechyd meddwl plant, Anghenion Dysgu Ychwanegol (ADY), gofal cymdeithasol i blant a chymorth i blant sydd â phrofiad o ofal.
Mae’r ddogfennaeth gyllidebol a gyhoeddwyd yn darparu tystiolaeth gyfyngedig o sut y llywiodd hawliau plant y broses o ddyrannu adnoddau ychwanegol. Nid yw’n glir sut mae Llywodraeth Cymru wedi dangos ei bod wedi rhoi sylw dyledus i Gonfensiwn y Cenhedloedd Unedig ar Hawliau’r Plentyn, fel sy’n ofynnol gan Fesur Hawliau Plant a Phobl Ifanc (Cymru) 2011, wrth bennu’r cynigion gwario hyn. Mae gwybodaeth gyfyngedig hefyd ynghylch sut y cafodd plant a phobl ifanc eu cynnwys wrth ddatblygu’r cynigion a sut y caiff effaith y buddsoddiad ychwanegol ar hawliau plant ei monitro.
Dylai cyllidebau yn y dyfodol gryfhau’r defnydd o ddull sy’n seiliedig ar hawliau plant drwy ddangos sut mae rhoi sylw dyledus i Gonfensiwn y Cenhedloedd Unedig ar Hawliau’r Plentyn wedi llywio penderfyniadau gwario, sut mae plant a phobl ifanc wedi dylanwadu ar flaenoriaethau’r gyllideb, a sut y bydd buddsoddiad yn gwella canlyniadau i blant y mae eu hawliau leiaf tebygol o gael eu gwireddu. Mae cyllidebau cyhoeddus yn un o’r ffyrdd mwyaf arwyddocaol y gwireddir hawliau plant yn ymarferol. Bydd mwy o dryloywder, cyfranogiad ystyrlon a ffocws cryfach ar degwch yn helpu i sicrhau bod penderfyniadau cyllidebol yn y dyfodol yn sicrhau’r budd mwyaf i bob plentyn yng Nghymru, yn enwedig y rhai sy’n wynebu’r anfantais fwyaf.
Gallwch ddarllen Asesiad o Effaith ar Hawliau Plant yma