Gweld y testun: Bach Canolig Mawr

Addysg Cydberthynas a Rhywioldeb (RSE)

Prif rôl Comisiynydd Plant Cymru yw diogelu lles a hawliau plant, fel maen nhw i’w gweld yng Nghonfensiwn y Cenhedloedd Unedig ar Hawliau’r Plentyn (CCUHP).

Mae Comisiynydd Plant Cymru yn cefnogi’n gryf gynnwys Addysg Cydberthynas a Rhywioldeb orfodol yn Neddf y Cwricwlwm ac Asesu (Cymru) 2021.

Mae’r gyfraith hon yn un elfen a fydd yn helpu i sicrhau proses y mae angen mawr amdani yng Nghymru, i sicrhau bod pob plentyn a pherson ifanc yn cael cyfleoedd o ansawdd uchel i ddatblygu eu dealltwriaeth o gydberthynas a rhywioldeb. Bydd hynny’n helpu i rymuso plant a phobl ifanc â’r ddealltwriaeth a’r sgiliau mae arnyn nhw eu hangen i wneud dewisiadau diogel, gwybodus.

Bydd Addysg Cydberthynas a Rhywioldeb [RSE] effeithiol, o ansawdd uchel yn helpu i sicrhau bod plant a phobl ifanc yn profi eu hawliau o dan CCUHP, gan gynnwys:

  • yr hawl i beidio ag wynebu camwahaniaethu (Erthygl 2)
  • yr hawl i gael eu clywed, i fynegi barn, ac i fod yn rhan o benderfyniadau (Erthygl 12);
  • yr hawl i gael mynediad at wybodaeth fydd yn caniatáu i blant wneud penderfyniadau am iechyd (Erthygl 17)
  • yr hawl i brofi’r lefel uchaf sy’n bosibl o iechyd, mynediad at gyfleusterau iechyd, gofal iechyd ataliol, ac addysg a gwasanaethau cynllunio teulu (Erthygl 24)
  • yr hawl i gael addysg sy’n cefnogi pob plentyn i ddatblygu a chyrraedd eu potensial llawn, a pharatoi plant i feithrin dealltwriaeth a goddefgarwch at bobl eraill (Erthygl 29)
  • yr hawl i amddiffyniad gan y llywodraeth rhag cam-drin ac ecsbloetio rhywiol (Erthygl 34).

Y gyfraith yw un yn unig o’r newidiadau angenrheidiol i sicrhau bod plant a phobl ifanc yn derbyn yr addysg bwysig hon, sy’n seiliedig ar hawliau dynol. Rhaid hefyd bod dysgu proffesiynol i gefnogi athrawon i gynllunio Addysg Cydberthynas a Rhywioldeb sy’n effeithiol ac yn briodol ar gyfer datblygiad. Rhaid i hyn i gyd gael ei gefnogi gan ganllawiau clir sy’n cyflwyno dysgu priodol i blant ar wahanol gyfnodau. Mae angen hefyd bod llawer o adnoddau newydd y gall gweithwyr proffesiynol eu defnyddio i weithio gyda phobl ifanc a chymuned eu hysgol i ddatblygu dysgu.

Pan fydd ysgolion a lleoliadau addysg eraill yn datblygu eu dysgu eu hunain yn y maes hwn, bydd angen iddyn nhw gyfathrebu’n glir â theuluoedd, fel eu bod nhw’n gwybod am beth mae’r plant yn dysgu a sut. Hefyd dylai fod cyfleoedd i blant, pobl ifanc a’u teuluoedd gyfranogi yn y broses o ddylunio’r cwricwlwm lleol.

Bydd gan deuluoedd bob amser rôl hanfodol yn addysg eu plentyn, a bydd hynny’n cynnwys cefnogi plant i ddeall cydberthynas a rhywioldeb. Ni fydd addysg yn yr ysgol yn disodli’r dysgu hwn, yn hytrach, bydd yn bodoli ochr yn ochr ag ef i sicrhau bod pob plentyn a pherson ifanc yn datblygu eu dealltwriaeth o gydberthynas iach, cydraddoldeb, diogelwch, llesiant a’u hawliau.

Cewch ragor o wybodaeth am safbwynt y Comisiynydd yn y dystiolaeth ysgrifenedig a gyflwynwyd i’r Pwyllgor Plant, Pobl Ifanc ac Addysg wrth graffu ar y Bil Cwricwlwm ac Asesu (Cymru) yng Nghyfnod 1.

Mae’r Comisiynydd wedi ymateb hefyd i ymgynghoriad 2021 ar y Côd a’r Canllawiau drafft ar gyfer Addysg Cydberthynas a Rhywioldeb (RSE). Mae’r ymateb yn amlinellu rhai o gryfderau’r canllawiau drafft, yn ogystal â rhai ffyrdd allweddol o’u gwella, gan gynnwys:

  • Sicrhau bod plant a phobl ifanc yn cyfranogi wrth ailddrafftio’r canllawiau;
  • Sicrhau bod cefnogaeth ddigonol gan arbenigwyr ar RSE yn y broses ailddrafftio i ofalu eu bod yn cyd-fynd â chanllawiau technegol UNESCO.
  • Sicrhau bod y canllawiau’n cynnwys mwy o ffocws ar iechyd rhyw a hawliau a thegwch.
  • Sicrhau bod canllawiau’n cael eu datblygu yng nghyd-destun cynnydd ar bob un o’r 11 argymhelliad a wnaed gan y panel arbenigwyr Addysg Rhyw a Pherthnasoedd (SRE) a bod dysgu proffesiynol cysylltiedig a datblygu adnoddau yn cyd-fynd â nhw.
  • Nodwyd bod angen cefnogaeth ychwanegol i roi’r cwricwlwm RSE yng nghyd-destun dull ysgol gyfan o ymdrin ag Addysg Cydberthynas a Rhywioldeb. Dylai cyfranogiad pobl ifanc fod yn ganolog i’r dull gweithredu hwn. Dylai gwmpasu agwedd ehangach y lleoliad wrth ddatblygu polisïau ac ymarfer yr ysgol (er enghraifft ynghylch gwisg, diogelu, trafod honiadau, darpariaeth chwaraeon ac Addysg Gorfforol, cyfranogi mewn penderfyniadau etc.), a dylai gysylltu hefyd â’r system ehangach o gefnogaeth sector cyhoeddus a thrydydd sector, fel bod modd i’r dysgu gysylltu â gwybodaeth ynghylch ble gall plant a phobl ifanc gael cyngor, cwnsela a thriniaeth yn gyfrinachol.

Mae Panel Ymgynghorol Pobl Ifanc y Comisiynydd hefyd wedi cyflwyno eu hymateb i’r ymgynghoriad. Gallwch ddarllen eu hymateb llawn yma:

Ymgynghoriad ACRh gyda’r Panel Ymgynghorol Ifanc