Gweld y testun: Bach Canolig Mawr

Addysg Cydberthynas a Rhywioldeb (RSE)

Prif rôl Comisiynydd Plant Cymru yw diogelu lles a hawliau plant, fel y nodir yng Nghonfensiwn y Cenhedloedd Unedig ar Hawliau’r Plentyn (CCUHP).

Mae Comisiynydd Plant Cymru yn cefnogi’n gryf y cynigion yn y Bil Cwricwlwm ac Asesu (Cymru) ar gyfer dysgu Addysg Cydberthynas a Rhywioldeb.

Mae angen cyfraith newydd yng Nghymru i gefnogi Addysg Cydberthynas a Rhywioldeb (RSE). Bydd hyn yn helpu i sicrhau proses y mae mawr angen amdani yng Nghymru i sicrhau bod pob plentyn a pherson ifanc yn derbyn cyfleoedd o safon uchel i ddatblygu eu dealltwriaeth o gydberthynas a rhywioldeb. Bydd hyn o gymorth i roi i blant a phobl ifanc y ddealltwriaeth mae arnyn nhw ei hangen i wneud dewisiadau diogel, gwybodus.

Bydd y gyfraith newydd yn helpu i sicrhau bod plant a phobl ifanc yn profi eu hawliau o dan CCUHP, gan gynnwys:

  • yr hawl i beidio â dioddef camwahaniaethu (Erthygl 2)
  • yr hawl i gael eu clywed, i fynegi barn, ac i fod yn rhan o wneud penderfyniadau (Erthygl 12);
  • yr hawl i gael mynediad i wybodaeth a fydd yn caniatáu i blant wneud penderfyniadau am iechyd (Erthygl 17)
  • yr hawl i brofi’r lefel uchaf sy’n bosib o iechyd, mynediad at gyfleusterau iechyd, gofal iechyd ataliol, ac addysg a gwasanaethau cynllunio teulu (Erthygl 24)
  • yr hawl i addysg sy’n cefnogi pob plentyn i ddatblygu a chyflawni hyd eithaf eu potensial, a pharatoi plant i ddeall eraill a bod yn oddefgar tuag atynt (Erthygl 29)
  • yr hawl i amddiffyniad gan y llywodraeth rhag cam-drin ac ecsbloetio rhywiol (Erthygl 34).

 

Mae’n bwysig nodi mai newid y gyfraith yw un yn unig o’r newidiadau sy’n angenrheidiol i sicrhau bod plant a phobl ifanc yn derbyn yr addysg bwysig yma, sy’n seiliedig ar hawliau dynol.

Rhaid bod dysgu proffesiynol yn ogystal, i gefnogi athrawon i gynllunio Addysg Cydberthynas a Rhywioldeb sy’n effeithiol ac yn briodol ar gyfer cyfnod datblygiad. Rhaid i hyn i gyd gael ei gefnogi gan ganllawiau clir sy’n cyflwyno dysgu priodol ar gyfer plant mewn gwahanol gyfnodau. Mae Llywodraeth Cymru yn disgwyl cyhoeddi canllawiau drafft newydd ar gyfer hyn yn 2021. Mae angen hefyd bod llawer o adnoddau newydd y gall gweithwyr proffesiynol droi atynt er mwyn gweithio gyda phobl ifanc a’u cymuned ysgol i ddatblygu dysgu.

Pan fydd ysgolion a lleoliadau addysg eraill yn datblygu eu dysgu eu hunain yn y maes hwn, bydd angen eu bod yn cyfathrebu’n glir gyda theuluoedd er mwyn iddynt wybod beth mae plant yn ei ddysgu a sut. Dylai fod cyfleoedd hefyd i blant, pobl ifanc a’u teuluoedd cymryd rhan yn y broses o lunio’r cwricwlwm lleol.

Bydd gan deuluoedd bob amser rôl hanfodol yn addysg eu plentyn, a bydd hynny’n cynnwys cefnogi plant i ddeall cydberthynas a rhywioldeb. Ni fydd addysg yn yr ysgol yn cymryd lle’r dysgu hwn, ond yn hytrach yn bodoli ochr yn ochr ag ef er mwyn sicrhau bod pob plentyn a pherson ifanc yn datblygu eu dealltwriaeth o gydberthynas iach, cydraddoldeb, diogelwch, llesiant a’u hawliau.

Mae rhagor o wybodaeth am safbwynt y Comisiynydd ar gael yn y dystiolaeth ysgrifenedig a gyflwynwyd i’r Pwyllgor Plant, Pobl Ifanc ac Addysg yng Nghyfnod 1 y craffu ar y Bil Cwricwlwm ac Asesu (Cymru).