Gweld y testun: Bach Canolig Mawr

Gofal Plant

Am beth mae’r comisiynydd plant yn galw?

Bod Llywodraeth Cymru yn ailystyried eu cynnig gofal plant fel bod plant rhieni sydd ddim yn gweithio yn gallu elwa o ofal plant am ddim, yn ogystal â’r rhai y mae eu rhieni’n gweithio.

Mae manteision uniongyrchol ac yn y tymor hwy i blant pan fyddan nhw’n cael gofal plant o ansawdd da.

Beth yw manylion y cynnig ar hyn o bryd?

Bydd hawl gan blant 3 a 4 oed, y mae eu dau riant yn gweithio, neu y mae eu rhiant sengl/gwarcheidwad yn gweithio, i dderbyn 30 awr yr wythnos o addysg gynnar a gofal plant am ddim, 48 wythnos y flwyddyn.

Mae hyn yn adeiladu ar y cynnig presennol, sy’n golygu bod pob plentyn 3 a 4 oed yn gallu cael 10 awr yr wythnos o addysg blynyddoedd cynnar am ddim yn yr ysgol neu mewn meithrinfa a ariannir, 30 wythnos y flwyddyn, p’un a yw eu rhieni’n gweithio neu beidio.

Pam mae angen gofal plant ar rieni os nad ydyn nhw’n gweithio?

Nid gwasanaeth i rieni’n unig yw gofal plant; mae’n wasanaeth gwerthfawr i blant.

Mae ymchwil yn dangos y gall gofal plant ddarparu manteision yn uniongyrchol ac yn y tymor hir i blant o’r cefndiroedd tlotaf os byddan nhw’n cael darpariaeth o ansawdd uchel yn eu blynyddoedd cynnar. Byddai’r cynnig cyfredol yn golygu bod y plant a fyddai’n elwa fwyaf o ofal plant yn colli cyfle i ddatblygu sgiliau bywyd allweddol yn ifanc.

Pa resymau eraill sydd gan y Comisiynydd dros fod eisiau i’r cynigion cyfredol newid?

  • Mae’r plant tlotaf eisoes yn cychwyn yn yr ysgol 10 mis y tu ôl i’r plant o deuluoedd sydd â mwy o arian. Mae’r Comisiynydd yn pryderu bod cynnig llai o ofal plant i’r plant tlotaf yn golygu ein bod ni’n debygol o’u gweld ymhellach fyth y tu ôl i’w cyfoedion mwy cefnog
  • Fel mae’n sefyll, gallai’r cynnig helpu teuluoedd sy’n ennill hyd at £199k y flwyddyn, ond heb ddarparu mwy o help o gwbl i’r plant tlotaf. Os oes buddsoddiad mor fawr yn cael ei wneud yn y ddarpariaeth blynyddoedd cynnar, does dim synnwyr yn y peth o gwbl os yw’r rhai sydd angen hynny fwyaf yn colli’r cyfle.

Onid yw plant o deuluoedd incwm isel eisoes yn cael mwy o gymorth trwy Dechrau’n Deg?

Mae rhaglen Dechrau’n Deg yn rhoi gofal plant am ddim i blant 2-3 oed o rai teuluoedd incwm isel, a hynny am 2.5 awr y dydd, 5 diwrnod yr wythnos, 39 wythnos o’r flwyddyn. Ond dim ond mewn rhai ardaloedd yng Nghymru mae Dechrau’n Deg yn gweithredu, sy’n golygu bod llawer o blant sydd angen y cymorth yma yn colli cyfle os nad ydyn nhw’n byw mewn ardaloedd penodol. Yn ôl gwaith ymchwil diweddar, mae 44% o blant o gefndiroedd difreintiedig yn byw y tu allan i ardaloedd Dechrau’n Deg.

Onid prif bwrpas y cynnig yw sicrhau bod mwy o rieni’n mynd i’r gwaith ar ôl cael plant, fel bod sefyllfa ariannol teuluoedd yn gwella?

Canfu adroddiad gan Sefydliad Polisi Cyhoeddus Cymru mai effaith ‘fach iawn’ y byddai’r cynnig yn ei chael ar “incwm net, tlodi neu ymddygiad gweithio.”

Mae’r cynnig felly nid yn unig yn debygol o roi plant o aelwydydd di-waith o dan anfantais, ond hefyd yn annhebygol o helpu’r Llywodraeth i gyflawni ei nod o annog rhieni i ddychwelyd i’r gwaith.

Oni fyddai estyn y cynnig i bob plentyn yn costio gormod?

Os nad yw Llywodraeth Cymru’n gallu fforddio cynnig cyffredinol sy’n rhoi 30 awr yr wythnos o addysg blynyddoedd cynnar a gofal plant i bob plentyn, rydyn ni’n meddwl y gallai nifer is o oriau gael eu cynnig i fwy o blant. Byddai hynny’n osgoi’r perygl bod polisi gofal plant y Llywodraeth yn golygu nad yw rhai plant yn ceisio manteision uniongyrchol gofal plant, a allai olygu ehangu’r bwlch o ran bod yn barod ar gyfer yr ysgol rhwng aelodau tlotaf ein cymdeithas a’u cyfoedion mwy cefnog.

Beth mae’r Comisiynydd eisiau i’r Llywodraeth ei wneud nesaf?

  • Newid geiriad y ddeddfwriaeth arfaethedig fel ei bod yn haws ei haddasu yn y dyfodol, er mwyn ehangu’r cynnig i gynnwys plant rhieni sydd ddim yn gweithio
  • Edrych ar opsiynau eraill a fyddai’n estyn y cynnig i grŵp ehangach o blant, gan gynnwys darparu nifer is o oriau yr wythnos i grŵp ehangach
  • Rhoi sylw i unrhyw wersi a ddysgwyd o’r cyfnod peilot wrth ddatblygu’r Bil.

Dywedodd Sally Holland, Comisiynydd Plant Cymru:

“Rydw i eisiau i bob plentyn gael mynediad i ddarpariaeth blynyddoedd cynnar ansawdd uchel sy’n diwallu anghenion plant ag anghenion ychwanegol, yn adlewyrchu cenedl ddwyieithog, ac yn rhoi i bob plentyn o gefndir difreintiedig, ble bynnag maen nhw’n byw, gymorth ychwanegol yn ystod y blynyddoedd cynnar, fel eu bod yn cael cyfle cyfartal i gyflawni eu potensial.”