Panel o bobl ifanc 16-25 mlwydd oed o bob rhan o Gymru yw GwirForce,  sy’n dod at ei gilydd i hybu a chefnogi gwirfoddoli gan bobl ifanc yng Nghymru. Nhw yw partner arweiniad ieuenctid y Bartneriaeth GwirVol. I gael gwybod mwy, ewch i’r wefan, dilynwch nhw ar twitter @GwirForce neu edrychwch ar #paidwithrespect (#taluapharch) i weld popeth sydd wedi cael ei drydar am y digwyddiad yma – sy’n profi, petai angen hynny, faint o egni ac ymroddiad sydd yn bodoli ledled Cymru i gefnogi gwirfoddoli gan bobl ifanc.

Mae pobl ifanc a gwirfoddoli yn gyfuniad grymus. Dwi wir yn credu bod pobl ifanc yn gallu gwella pethau. Gallan nhw wneud i bethau da ddigwydd iddyn nhw eu hunain, i eraill, i gymunedau ac i’w teuluoedd.

Yn ystod y lansio, fe wnaethon ni weld a chlywed enghreifftiau o bobl ifanc yn rhoi yn hael o’u hamser a’u hegni i sicrhau canlyniad positif. Yn llawer rhy aml rydyn ni’n gweld, yn darllen neu’n clywed pethau negyddol am blant a phobl ifanc, felly roedd e’n wych i sefyll ar lwyfan cyhoeddus a rhoi fy nghefnogaeth i GwirForce a’r holl waith maen nhw’n ei wneud i hybu delweddau positif o bobl ifanc. All pobl ifanc newid y byd? Gallant.

Cafwyd dechreuad anghonfensiynol i’r digwyddiad, gyda phob aelod o GwirForce ar y llwyfan gyda’u pypedau yn canu’r Time Warp o’r Rocky Horror Picture Show.

Yna, ar ôl araith gan Brif Weinidog Cymru Carwyn Jones, fe wnaethon ni wylio ffilm ysbrydoledig o’r enw Why Not? oedd yn proffilio pobl ifanc o bob rhan o Gymru sy’n ymwneud â gwirfoddoli. Cyrhaeddodd tri o’r bobl ifanc yn y ffilm y rhestr fer i ennill Gwobr y Person Ifanc oedd yn Ysbrydoliaeth. Yr enillydd oedd Adam Cousins o Sir Gaerfyrddin, ac yn dynn ar ei sodlau roedd Rob Green a Sarah Picton. Cafwyd cymeradwyaeth fyddarol i’r tri wrth i Carwyn gyflwyno’r wobr. “Nid er mwyn cael gwobr mae pobl yn gwirfoddoli, ond mae’n dda cael cydnabyddiaeth,” meddai. Gwir pob gair. Llongyfarchiadau i Adam, Rob a Sarah.

Da iawn bawb yn GwirForce. Gobeithio eich bod chi i gyd yn hapus ‘da sut aeth pethau – dylech chi fod yn wirioneddol falch o bopeth rydych chi wedi cyflawni.

Prif Weinidog Cymru Carwyn Jones a disgyblion Willows High School yn ymuno yn y dathliadau penblwydd.

Deg mlynedd yn ôl, cyhoeddwyd adroddiad nodedig ar y camdriniaeth helaeth a oedd wedi digwydd yn y system ofal yng Ngogledd Cymru. Ymhlith ei 72 argymhelliad roedd galwad i sefydlu Comisiynydd Plant Cyntaf y DU yng Nghymru; pencampwr annibynnol i amddiffyn a hyrwyddo hawliau a lles plant Cymru.

Ar 5 Hydref 2011, cefais fy hun yn sefyll fel Comisiynydd Plant Cymru, yn dathlu 10 mlwyddiant y Swyddfa yn y Senedd, yng nghanol ffrindiau, cydweithwyr a rhai oedd am ddymuno’n dda i ni. Roeddwn yn sefyll nesaf at Ei Anrhydedd y Barnwr Nicholas Cooke CF, cwnsler Clywch, ymchwiliad cyntaf y Swyddfa hon, a arweiniwyd gan fy rhagflaenydd. Rhoddodd anerchiad rymus a oedd nid yn unig yn talu teyrnged i waith fy rhagflaenydd, y diweddar Peter Clarke, ond hefyd yn rhoi trosolwg o gyflawniadau’r Swyddfa hyd yma. Cefais fy llenwi ag ymdeimlad o falchder ac anrhydedd aruthrol yn sgîl yr hyn rydyn ni wedi ei gyflawni fel Swyddfa ac fel gwlad o ran gwireddu hawliau plant. Roeddwn i hefyd yn teimlo dyletswydd enfawr i ddiogelu beth sydd gennym ni, ac i sbarduno rhagor o newid.

Ei Anrhydedd y Barnwr Nicholas Cooke CF yn siarad yn lansiad fy adroddiad blynyddol.

Yn gynharach yn y dydd roeddwn i wedi gwahodd 60 o fyfyrwyr o bum ysgol uwchradd i ymuno yn fy nathliadau. Daethon nhw ynghyd i Siambr Hywel, yn awyddus i gael lleisio barn, ac i gael sesiwn holi ac ateb gyda Phrif Weinidog Cymru, Carwyn Jones. Roedd eu cwestiynau’n amrywio o, “Fyddech chi’n ystyried gostwng yr oedran pleidleisio i 16?” i “Beth yw’r peth anoddaf am fod yn Brif Weinidog Cymru”. Buon nhw hefyd yn cymryd rhan mewn pleidlais electronig lle dywedodd 66% eu bod yn credu bod oedolion a phobl oedd yn gwneud penderfyniadau yn gwrando mwy arnyn nhw nawr nag mewn blynyddoedd blaenorol. Ond dim ond 37% oedd yn teimlo eu bod yn cael eu cynnwys mewn penderfyniadau yn eu hysgolion, ac roedd cyfanswm anferth o 86% yn teimlo eu bod nhw ddim yn cael eu cynnwys mewn penderfyniadau yn eu cymuned.

Mae’r materion a godwyd gan y grŵp yma o bobl ifanc yn bwysig i’n hatgoffa bod llawer i’w wneud o hyd i wella bywydau plant a phobl ifanc yng Nghymru. Roedd 5 Hydref yn nodi nid yn unig 10 mlwyddiant y swyddfa, ond hefyd ddyddiad lansio fy mhedwerydd adroddiad blynyddol fel Comisiynydd Plant Cymru. Roedd hynny’n gyfle pwysig i mi dynnu sylw at yr holl feysydd sy’n achosi’r pryder mwyaf i fi o ran plentyndod yng Nghymru ar hyn o bryd, ac rwy’n hoffi ei weld fel golwg ar sefyllfa’r genedl ar gyfer ymarferwyr a llunwyr polisi fel ei gilydd.

Disgyblion yn trafod y materion sydd yn effeithio nhw.

Yn ystod y blynyddoedd diwethaf rydyn ni wedi gweld datblygiadau pwysig yng Nghymru, gyda Mesur Plant a Theuluoedd (Cymru) a Mesur Hawliau Plant a Phobl Ifanc (Cymru) 2011 yn gerrig milltir pwysig. Mae’r consensws ar draws y pleidiau yn y Cynulliad ynghylch pwysigrwydd hawliau plant, a’r amlygrwydd cynyddol a roddwyd i hynny mewn canllawiau a rheoliadau, hefyd i’w groesawu.

Ond gwireddu uchelgais yw’r her i ni yng Nghymru. Yn y gorffennol rwyf wedi sôn am y bwlch gweithredu, ac mae hynny’n parhau – ond gallai fod o fudd i ni edrych eto ar ystyr hynny i’r plentyn.

Pa elfennau sy’n arwain at ganlyniadau anghyfartal, a beth yw’r canlyniadau anghyfartal hynny? Mae angen i ni eu hwynebu’n gadarn.

Yn adroddiad blynyddol eleni roeddwn yn galw yn bennaf ar Lywodraeth newydd Cymru a darparwyr gwasanaethau yn gyffredinol i gymryd stoc o sut rydyn ni’n cyflenwi gwasanaethau cyhoeddus i blant a phobl ifanc. Mae gennym bolisïau a strategaethau o’r radd flaenaf yng Nghymru, ond nid wyf wedi fy narbwyllo eto eu bod yn strategaethau sydd yn gweithio gyda’i gilydd ac yn gweithio’n ymarferol i wella bywydau plant. Yn rhy aml bydda i’n clywed gan blant, pobl ifanc a’u teuluoedd sy’n cael trafferth i sicrhau help a chefnogaeth.

Mae arnom angen i’r strategaethau hyn ganolbwyntio ar agenda arfer a chanlyniadau trwy sicrhau bod gan y gweithlu y cyfarpar priodol. Mae angen hefyd i ni sicrhau ein bod ni’n gallu galw darparwyr gwasanaethau i gyfrif pan na chyflawnir y safonau y dylem i gyd fod yn anelu atynt.

Mae ymroddiad a sgiliau gweithwyr proffesiynol yn amlwg i bawb, ond mae angen harneisio’r egni hwnnw, fel bod modd i holl blant Cymru gyflawni eu potensial llawn.

I weld copi o’r Adroddiad Blynyddol a’r Cyfrifon, cliciwch isod:

Roedd fel golygfa o ffilm Alfred Hitchcock. Dihangodd y colomennod trwy ffenest oedd wedi torri – fel roedden nhw wedi dod i fewn yn y lle cynta, siŵr o fod. Ar ôl tipyn o weiddi roedden ni nôl lawr llawr gyda hanesion oedd yn gorddweud mwy a mwy sut roedd y colomennod bron wedi’n “darnio”.

Roeddwn i’n ymweld ag Us UnLtd yn Fflint. Maen nhw’n rhan o fenter sy’n cael ei gyrru mlaen gan Llamau, elusen i’r digartref sy’n gweithio i helpu grŵp o bobl ifanc ddigartref i weithredu fel entrepreneuriaid a chreu eu dyfodol eu hunain. Gweledigaeth Us UnLtd yw grymuso pobl ifanc ddigartref yn Sir y Fflint. Datblygodd y pobl ifanc cynllun busnes ar gyfer siop, canolfan i ddarparu hyfforddiant sgiliau a dysgu, caffe a llety, gyda chyfle i ddysgu sgiliau bywyd pwysig.

Os rhown ni’r colomennod o’r neilltu am y tro, mae bellach yn flwyddyn ers i mi gwrdd â’r bobl ifanc yma am y tro cyntaf, ac mae eu siop nawr ar agor yn Fflint.

Mae’n wych dal i fyny gyda’r bobl ifanc a gweld y cynnydd rhyfeddol maen nhw wedi ei wneud. Mae’r siop yn gwerthu nifer o eitemau, ond mae’r gwasanaeth argraffu crysau-T yn arbennig o lwyddiannus.

Fe wnes i fanteisio ar y cyfle i archebu crys-T unigryw oedd yn cynnwys fy newis o luniau. Felly ar y blaen mae logo Us UnLtd:

Ac ar y cefn mae teisen yn dathlu 10fed pen-blwydd Comisiynydd Plant Cymru:

Rwy’n siŵr y cytunwch chi i gyd fod hynny’n eitha cŵl. Os bydd angen argraffu crysau-T arnoch chi unrhyw bryd, dyma’r busnes i chi – mae croeso i bob archeb, ac mae’r holl elw yn cael ei fuddsoddi yn y fenter gymdeithasol er mwyn cynyddu’r gallu i gynnal pobl ifanc ddigartref yn Sir y Fflint.

Felly beth oedd hanes ymosodiad y colomennod? Wel, roeddwn i’n ymweld â phrosiect nesaf Us UnLtd, sef troi adeilad gyferbyn â’r siop yn ganolfan newydd i ddarparu cyfleoedd hyfforddi a dysgu. Mae’r ceisiadau am grantiau wedi cael eu cyflwyno, ac mae bysedd pawb wedi eu croesi. Bydd angen llawer o waith i sicrhau bod yr adeilad yn cyrraedd y safon, ond mae potensial aruthrol, a mae hyn i gyd yn cael ei sbarduno gan allu creadigol, gweledigaeth a gwaith caled Us UnLtd.

Rydw i wedi cwrdd â rhai o’r bobl ifanc sy’n ymwneud ag UsUnLtd ambell waith o’r blaen, ac o bryd i’w gilydd bydd neges ar Twitter yn rhoi gwybod i mi am eu camau diweddara. Mae’r holl bobl ifanc yno wedi llwyddo i oresgyn rhai pethau anodd yn eu bywydau. Maen nhw i gyd yn wynebu heriau sy’n parhau wrth iddyn nhw adeiladu bywydau iddyn nhw eu hunain, gan sefydlu cartrefi, dod o hyd i waith, a mynd i’r coleg i sicrhau cymwysterau, i enwi ond tri pheth. Ar ben hynny, maen nhw’n rhoi eu amser i adeiladu menter gymdeithasol Us UnLtd.

“Rydyn ni i gyd eisiau adeiladu rhywbeth fydd yn helpu eraill sy’n wynebu’r un peth ag  roedden ni.”

Mae gan lawer o bobl yn y byd uchelgais, ond nid pawb sy’n gallu dyfalbarhau a’i chyflawni. Mae Us UnLtd yn eitha penderfynol, ac mae eu cynnydd yn ystod y 12 mis diwethaf wedi bod yn anhygoel.

Y tro nesa byddwch chi yn Fflint, galwch heibio i’w gweld nhw ar Stryd yr Eglwys. Rwy’n gwybod y byddan nhw wrth eu bodd yn eich gweld ac maen nhw’n haeddu pob cefnogaeth.

Pan adewais i’r ysgol uwchradd fe wnes i radd mewn celfyddyd gain, ac rwy’n dal i gredu mai darluniau yw pinacl mynegiant artistig. Galla i edrych ar ddarlun gan Whistler, Turner, Hockney neu Banksy a ‘chlywed’ y neges. Galla i weld a theimlo eu hymateb i’r byd o’u cwmpas.

Digwyddodd hynny hefyd yn arddangosfa ‘Rhan ohono i’ (‘A Piece of Me’), a gynhaliwyd gan Wasanaeth Seraf Barnardo’s Cymru, sef rhaglen o gymorth dwys ar gyfer plant a phobl ifanc 10 i 18 oed sydd naill ai mewn perygl o gael eu cam-drin drwy ecsbloetio rhywiol neu sydd eisoes wedi diodde hynny. Mae’r prosiect, a ariannwyd gan Gyngor Celfyddydau Cymru, yn cael ei arddangos yn Adeilad y Pierhead ym Mae Caerdydd. Mae’n cynnwys ffilm, celf, animeiddio, cerddoriaeth, barddoniaeth a storïau gan bobl ifanc sydd wedi derbyn cymorth gan Wasanaeth Seraf.

Roeddwn i’n falch iawn o gael yr anrhydedd o agor yr arddangosfa. Mae celf yn annog rhyddid mynegiant, ac mae’r arddangosfa hon yn llefaru wrth bawb sy’n barod i glywed a gwrando. Mae’n gam dewr, ac rwy’n gobeithio bydd cynifer o bobl â phosib yn gweld y gwaith sy’n cael ei arddangos.

Hoffwn ddiolch i’r holl bobl ifanc a staff Gwasanaeth Seraf Barnardo’s Cymru, a hefyd i Gyngor Celfyddydau Cymru am ariannu prosiect mor werth chweil.  

Roedd y gwahoddiad yn disgrifio ‘Rhan ohono i’ (‘A Piece of Me’) fel:

“Arddangosfa bwerus sy’n herio ein meddyliau a’n canfyddiadau trwy lygaid profiadau pobl ifanc. Mae’n amhosib gadael yr arddangosfa heb gael eich cyffwrdd.”

Yn ôl unrhyw ddiffiniad dyma gelfyddyd a mynegiant creadigol sy’n lleisio profiadau plant a phobl ifanc. Mae’n rymus iawn, a byddwn yn eich annog i fynd i’w gweld, naill ai yn y Bae neu pan fydd yn mynd ar daith o amgylch Cymru yn ystod y misoedd nesaf.

Mae’r sioe gyfan yn gryf iawn, ond siaradodd tri darn o waith yn arbennig â mi:

Y darlun yma yw’r poster ar gyfer yr arddangosfa. Mae’n dangos plentyn yn crio ar y tu mewn.

Yr enw ar y darn yma yw ‘Gwaed Oer’ (‘Blood run cold’) ac mae’r capsiwn o dano yn dweud: “Rai nosweithiau rwy’n deffro ac mae fy ngwaed yn rhedeg yn oer wrth gofio rhai o’m profiadau.”

Yr enw ar y llun yma yw ‘Y Mwgwd’ (‘The Mask’) ac mae’n dangos sut gallwch chi wisgo mwgwd i guddio eich gwir deimladau. Mae rhaid i chi edrych y tu hwnt i’r mwgwd.

Wrth i chi gerdded o gwmpas fe welwch blant a phobl ifanc yn mynegi eu dicter a’u rhwystredigaeth trwy gelfyddyd. Mae’n anghyfforddus mewn mannau. Ond gobaith sydd yn y diweddglo, gan y gwelir y gwytnwch sydd gan blant a phobl ifanc i wneud mwy na goroesi, a chyflawni eu potensial llawn.

Felly, pan oeddwn i yn Ysgol Gyfun Bro Morgannwg y diwrnod o’r blaen i wylio DVD o rap cyfranogiad oedd wedi’i greu gan bobl ifanc, fe wnes i chwerthin yn uchel pan berfformion nhw’r llinell “da ni gyd di clywed am Robbie Fowler, ond faint ohonoch chi sy’n nabod Keith Towler”.

Cafodd y DVD ei greu gan grŵp gwych o bobl ifanc ym Mro Morgannwg, ar ôl i ni ofyn iddyn nhw lunio rap dwyieithog i helpu i dynnu sylw at hawliau pobl ifanc yng Nghymru. Nod y rap yw hyrwyddo Confensiwn y Cenhedloedd Unedig ar Hawliau’r Plentyn, a chynyddu ymwybyddiaeth o Safonau Cyfranogiad Cenedlaethol Plant a Phobl Ifanc Cymru. Gydag ychydig o help gan rai o’u tiwtoriaid a gweithwyr ieuenctid, llwyddodd y grŵp i ysgrifennu, recordio a chynhyrchu fideo cerddoriaeth o fewn 4 diwrnod. Mae’n wirioneddol dda, felly cofiwch wneud amser i’w wylio.

Mae cynyddu ymwybyddiaeth am y Confensiwn ymhlith plant a phobl ifanc mor bwysig. Y peth gwych am y DVD yma yw ei fod yn llawn hwyl a gwybodaeth, ac yn hawdd iawn ei wylio. Mae’r ffaith mai pobl ifanc sydd wedi’i baratoi ar gyfer pobl ifanc yn golygu ei fod yn ffres ac yn wych i’w wylio. Rwy’n gobeithio bydd yn cael ei chwarae ym mhob rhan o Gymru.

Roedd yn anrhydedd i mi wylio’r dangosiad cyntaf, a chyflwyno tystysgrifau cyflawniad i’r bobl ifanc oedd wedi ei greu. Efallai bydd angen iddyn nhw ddod yn gyfarwydd â bod yn sêr nawr, ond rwy’n siŵr byddan nhw’n ymdopi. Roedd myfyrwyr blwyddyn 9 yn y gynulleidfa, ac roedden nhw’n amlwg wrth eu bodd. Ces i bron cymaint o hwyl yn gwylio’r rhai oedd wedi gwneud y ffilm yn anesmwytho wrth iddyn nhw weld eu hunain yn canu a dawnsio. Ond maen nhw wedi gwneud gwaith gwych, a dylen nhw fod yn falch o beth maen nhw wedi’i gyflawni.

Llongyfarchiadau mawr i bawb wnaeth gymryd rhan.

I’r rhai ohonoch sydd ddim yn gwybod am Local Aid, elusen leol ydyn nhw sy’n gweithio i gynyddu ymwybyddiaeth o anghenion a dyheadau pobl ifanc ag anghenion arbennig. Mae’r sefydliad yn darparu offer arbenigol, ac yn trefnu cymorth teithio, gwasanaethau arbenigol a gweithgareddau ar gyfer pobl ifanc ag anableddau dysgu difrifol ac ymddygiad heriol mewn cymunedau lleol yng Nghastell-nedd, Port Talbot ac Abertawe. Mae’r sefydliad yn cefnogi pobl ifanc sydd ag anawsterau dysgu ac anableddau corfforol, ac yn hyrwyddo hawliau unigolion i gael cefnogaeth i gyflawni eu potensial. Maen nhw hefyd yn mynd ati i gefnogi plant a theuluoedd mewn angen, yn ogystal â chynnig hwyl, dewis a chyfle i’r plant a’r bobl ifanc dan sylw.

Felly beth oedd yn digwydd ym Mharc y Gnoll? Pob math o weithgareddau gyda phob math o heriau, a’r cyfan yn yr awyr agored. Roedd y parc yn llawn pobl ifanc gwlyb, mwdlyd, hapus yn cael amser gwych. Roedden nhw’n gwneud cyrsiau antur, yn tynnu rafftiau ar draws y llyn, yn mynd ar weiriau zip a sleidiau dŵr ac yn gwneud pob math o weithgareddau. Roedd pob tîm o bobl ifanc, ac roedd rhyw 400 ohonyn nhw yno y bore hwnnw (2,000 yn ystod yr wythnos) yn cael pwyntiau am gymryd rhan, cwblhau tasgau, ateb cwestiynau a chael y wlychfa fwyaf! Syniad gwych. Mae pob math o sefydliadau’n cefnogi’r digwyddiad. Heddlu, diffoddwyr tân, Swyddogion Cefnogi Cymunedol yr Heddlu, swyddogion prawf, gwirfoddolwyr, ffisiotherapyddion, nyrsys, athrawon, gweithwyr ieuenctid, gweithwyr chwarae, swyddogion chwaraeon… mae’r rhestr yn ddiderfyn. A phob un ohonynt yn darparu gweithgareddau ar gyfer dysgu a mwynhau.

Fe es i am dro rownd y parc i deimlo’r naws ac i sgwrsio â’r bobl ifanc. Ar un stondin – rhaglen Cronfa Gymdeithasol Ewrop SNAP Cymru: ‘Her Amrywiaeth’ – roedd grŵp o bobl ifanc yn sefyll o flaen bord yn llawn lluniau o bobl enwog a sêr. Roedd gan bob un o’r bobl yn y lluniau anabledd. “Felly, p’un o’r bobl yma sy’n methu gweld?” holodd y trefnydd. “Wel, swn i’n meddwl mai Stevie Wonder fydde’r person yna” meddai rhywun yn y blaen. “Ti’n iawn, Stevie Wonder yw e, ond dyw hynny ddim wedi’i atal rhag cynhyrchu’r gerddoriaeth orau, ydy e?” Cytunodd pawb. “Sefwch funud” meddai bachgen ar fy llaw chwith “beth yw pobl anabl ta beth?” Trodd ei ffrind ato a dweud “Dyna pwy yn ni!” “O, wi’n gweld.” A chwarddodd pawb.

Fe wnes i siarad â llawer o bobl ifanc, oedd i gyd yn cael amser gwych. Dwy ddim yn gwybod faint o weithiau clywais i fod gwneud pethau yn yr awyr agored yn “cŵl”, “bril”, “hwyl”, “cyffrous”, “mega”. Ond pam mae mor dda? Wel, yr ateb gorau glywais i oedd rhywbeth fel hyn “Wel, rydw i wedi dysgu llwyth, rydw i’n wlyb i’r croen, mae mwd yn fy motwm bol, a bydd isie glanhau fy nghadair olwyn … ond beth yw’r ots!”

Alla i ddim canmol y digwyddiad yma digon. Mae’n wych i gynyddu ymwybyddiaeth o anabledd, ond hefyd i weld bod modd dymchwel rhwystrau i ymwneud a chyfranogiad. Agwedd gadarnhaol yw’r peth hollbwysig, ac mae’r egni positif mae’r digwyddiad yma’n ei gynhyrchu yn siarad drosto’i hun.

Roeddwn i’n gallu gweld mai cwningen oedd yn fy llun i, ond doeddwn i ddim yn rhy siŵr bod y plant yn cytuno. Yna ymlaen i’r gegin drws nesa, lle roedd rhai rhieni’n gwneud teisennod ac wedi paratoi rholiau bacwn a choffi ar gyfer eu gwesteion. Gwaith caled, ond mae’n rhaid i rywun ei wneud e!

Roeddwn i wedi derbyn gwahoddiad gan Cherrie Taylor a Peter Williams o Faith in Families i fynd i Ganolfan Deulu’r Clas yn Abertawe gyda Kay. Yn yr Eglwys yng Nghymru, mae Bwrdd Cyfrifoldeb Cymdeithasol Esgobaeth Abertawe ac Aberhonddu yn cynnal nifer o Brosiectau Faith in Families, ac fe ges i gyfle i ymweld â thri ohonyn nhw yn Abertawe. Es i i’r Clas yn gyntaf, ac wedyn ymlaen i Ganolfannau Teulu Pen-plas a Bon-y-maen. Tipyn o fore.

Sbel yn ôl fe fues i’n siarad yng nghynhadledd yr Eglwys yng Nghymru, ac yn fuan wedyn ysgrifennodd Cherrie ata i yn gofyn i mi ymweld â nhw. Fe wnaeth hi fy atgoffa am rywbeth roeddwn i wedi’i ddweud yn y gynhadledd, sef “po hiraf rydw i wedi bod yn Gomisiynydd, mwyaf pryderus wyf i am fagu plant a’n cyfrifoldebau tuag at rieni”. Wrth iddi hi fy nghyfarch wrth y drws yn y Clas, daeth yn amlwg yn fuan fod popeth y byddwn i’n ei weld yn ymwneud â darparu gwasanaethau a chefnogaeth i blant a’u rhieni. Roedd awyrgylch cynnes, croesawgar ym mhob un o’r Canolfannau Teulu, ac roedd pob math o bethau’n digwydd yno. Roedd plant wrthi’n paentio â’u bysedd, yn canu caneuon, yn plannu tatws a blodau, ac yn cael amser gwych yn gyffredinol. Dydw i erioed wedi gweld cymaint o gompost mewn ardal chwarae i blant, nac wedi sylweddoli faint o hwyl gallai hynny greu. Felly, tra bod plant y Clas wrthi’n paentio’u dwylo a’u breichiau, roedd plant Pen-plas yn gompost o’u corun i’w sawdl. Fe fydda i’n meddwl bod lefel y llanast bron yn ddieithriad yn cyfateb i lefel yr hwyl – ac roedd y plant yma i gyd yn cael hwyl ac yn dysgu llawer, ac yn wên o glust i glust.

A beth oedd y rhieni’n ei wneud yn y cyfamser? Wel, roedden nhw’n gwneud teisennod, yn cymryd rhan mewn gweithdy gemwaith, yn sgwrsio, ac yn cwrdd â’r Comisiynydd Plant. Wrth drafod gyda nhw, fe glywais i faint roedd y Canolfannau Teulu’n ei olygu iddyn nhw. Dywedodd un ohonyn nhw wrthyf fi ei bod hi wedi bod yn dod yno ers sawl blwyddyn. Meddai hi “Mae ein plant yn wir wedi tyfu yma, ac mae’r un peth yn wir amdanon ni”. Fe glywais i am lwyddiant rhai ohonyn nhw i sicrhau lle mewn prifysgol neu goleg, am y gweithgareddau a’r cyrsiau hyfforddi maen nhw wedi’u dilyn, am y dadleuon maen nhw wedi’u cynnal, sut maen nhw’n cefnogi ei gilydd, eu gobeithion at y dyfodol, a sut mae’r Ganolfan wedi bod yn ganolbwynt i gymaint o bethau cadarnhaol iddyn nhw a’u plant. Dywedodd un arall wrthyf fi: “Mae fy mhlant yn saff fan hyn, ac oherwydd eu bod nhw’n hapus, mae gen i amser i fod yn rhan o bethau a chynllunio at y dyfodol. Mae wedi fy ngwneud yn fam well. Ac achos mod i’n fwy hyderus, mae fy mhlant yn elwa hefyd”.

Mae’r Canolfannau Teulu hefyd yn ganolfannau cyswllt, ac fe ges i weld y cyfleusterau sydd ar gael. Fe glywais i am y trefniadau partneriaeth a faint o ymdrech sy’n cael ei gwneud i sicrhau cyllid a chynllunio adeiladau newydd a rhai wedi’u hadnewyddu. Wrth siarad â’r staff rydych chi’n cael y teimlad bod ganddyn nhw weledigaeth a phwrpas. Maen nhw’n bobl sy’n sylweddoli gwerth gwaith ataliol gyda theuluoedd, manteision partneriaeth a’r budd mae plant yn ei gael trwy fuddsoddi amser a darparu cyfleoedd i rieni. Wrth i nifer cynyddol o blant ddod yn rhan o’r system ofal, mae angen i ni gydnabod gwerth gwaith ataliol yn fwy. Mae’r gwaith yma’n real. Mae’n amlwg yn gwneud gwahaniaeth, ac mae angen i ni osod mwy o werth arno a’i ddiogelu’n fwy nag yr ydym ar hyn o bryd.

Wrth yrru o Fon-y-maen, bu Kay a minnau’n myfyrio ar yr hyn roedden ni wedi’i weld a’n trafodaethau. Meddai Kay, “On’d yw hi’n wych treulio amser gyda phobl go iawn sy’n gwneud sy’n gallu gwneud gwahaniaeth mor gadarnhaol?”. Gwir iawn, Kay, dyna’n union roeddwn i’n meddwl hefyd.

Gyda diolch i’r holl blant, mamau, tadau a staff yn y Prosiectau Faith in Families – pobl ysbrydoledig sy’n gwneud y peth iawn dros eu plant a throstyn nhw eu hunain.

Roedd pobl ifanc ym Mhrif Gyngor y Ddraig Ffynci’n cymryd diddordeb, ac yn gwneud sylwadau ar berfformiadau’r arweinwyr yn y dadleuon ar y teledu. Mae pobl ifanc eraill wedi sôn wrthyf i am i ba raddau mae polisïau’r pleidiau gwleidyddol yn apelio i bobl ifanc.

Ac wedyn heddi, ces i alwad ffôn gan Nathan. Mae Nathan yn 16 oed ac yn awyddus i wybod beth yw barn y pleidiau gwleidyddol ar ostwng yr oedran pleidleisio i 16. “Pe bai’r oedran pleidleisio’n is, falle bydden nhw’n meddwl mwy am y materion sy’n bwysig i bobl ifanc” eglurodd. Roeddwn i’n cytuno, ond dywedais i fod rhai pobl o’r farn nad oes gan bobl ifanc ddiddordeb mewn gwleidyddiaeth. “Oes, mae”, atebodd yntau “ac rydw i eisiau gofyn barn y pleidiau am hynny – wyt ti’n meddwl byddan nhw’n gwrando arna i, Keith?”

Fe wnes i ei annog i fynd ati. Wedi’r cyfan, plaid ddewr, neu ffôl o bosib, fyddai’n anwybyddu diddordeb pleidleiswyr ifanc a’r rhai fydd â hawl i bleidleisio ymhen ychydig flynyddoedd. Ers peth amser rydw i wedi clywed pobl yn mynegi rhwystredigaeth oherwydd diffyg ymwneud pobl ifanc â gwleidyddiaeth. Ymddengys i mi fod yr etholiad yma wedi ennyn diddordeb ymhlith pobl ifanc.

Gostwng yr oedran pleidleisio? Atebion ar gerdyn post, plis. Pryd bynnag rydw i wedi codi hyn o’r blaen gyda phobl ifanc rydw i wedi clywed dadleuon o blaid ac yn erbyn. Yn yr hinsawdd bresennol mae’n ymddangos bod y rhai o blaid yn y mwyafrif.

Yr hyn sy’n eglur yw ei bod hi’n wych bod pobl ifanc fel Nathan yn ymddiddori cymaint mewn gwleidyddiaeth a’r polisïau fydd yn dylanwadu ar eu dyfodol.

Roedd yn ddiwrnod da iawn. Dechreuwyd y gweithgareddau gan y Prif Gwnstabl Peter Vaughan, a atgoffodd yr holl bobl ifanc ei fod yn hollol annerbyniol i fod yn ddioddefwr mewn perthynas dreisgar. Yn ystod y dydd, cafwyd cyflwyniadau pwerus a theimladwy gan gynnwys drama ryngweithiol gan Gwmni Theatr Geese, tair stori bwerus gan bobl ifanc am eu bywydau go iawn, ac un stori gan Pat, sef oedolyn a gadwodd ei chynulleidfa ar bigau’r drain wrth adrodd hanes emosiynol ei phrofiad ei hun o fod yn ddioddefwraig mewn perthynas dreisgar.

Yn ystod y dydd, gofynnwyd rhai cwestiynau i’r bobl ifanc gan Melvyn a Tam o’r Ddraig Ffynci. Defnyddiodd y cyfranogwyr fysellfyrddau pleidleisio yn eu dwylo i gofrestru eu pleidleisiau. Roedd un o’r cwestiynau’n gofyn i bobl ifanc a oedd rhai o’u ffrindiau erioed wedi bod mewn perthynas gamdriniol.

Cefais sioc o weld 66% yn y bore a 70% yn y prynhawn yn dweud eu bod yn adnabod rhywun yn y sefyllfa honno. Byddai’r rhan fwyaf o bobl yn cytuno bod atal yn llawer gwell nag ymyrraeth ar ôl y digwyddiad, a diben y gynhadledd oedd codi ymwybyddiaeth pobl ifanc a rhoi hyder iddynt roi gwybod i eraill am y broblem petaent yn gweld eu bod mewn perthynas dreisgar.                   

Yn fy araith fer, llongyfarchais yr Heddlu am drefnu diwrnod mor bwysig. Siaradais am hawliau plant ond cefais sioc o weld dim ond 20 o ddwylo’n codi pan ofynnais i’r bobl ifanc a oeddent yn gwybod am eu hawliau. Yn llawer rhy aml, clywaf y ddadl fod pobl ifanc yn gwybod popeth am eu hawliau a dim byd am eu cyfrifoldebau. Yn amlwg, nid felly y mae hi.  

Yn ffodus, roedd Jamie, Lucy, Mark a Robela y tu allan yn fan arddangos wen y Comisiynydd, felly anogais bawb i ymweld â’r fan i gasglu gwybodaeth ar CCUHP a manylion ar sut y gallent gysylltu â mi petai angen iddynt wneud hynny. Erbyn diwedd y prynhawn, roedd yn amlwg eu bod wedi gwrando ar fy nghyngor, oherwydd bod y ffrisbîs â’n manylion cyswllt arnynt yn hedfan dros bob man.

Arweiniwyd y diwrnod yn fedrus ac yn llawn hiwmor gan Kevin Johns. Ar ôl imi orffen fy sgwrs, fe’m galwodd yn “Ddyn fan wen pwysicaf Cymru”. Dyna ddigywilydd!

Es i mewn i neuadd yr ysgol yn gyntaf i gyfarfod â’r 300 o ddisgyblion a oedd oll yn eistedd mewn tawelwch wrth i mi gerdded i mewn gydag Elaine a Mark, sef un o wirfoddolwyr Comisiynydd Plant Cymru. Cefais fy nghyflwyno gan ddau o’r disgyblion a gwnes eu hadnabod ar unwaith gan ‘mod i wedi cyfarfod â nhw ychydig yn ôl yn y Senedd. Roeddwn i’n eu cofio oherwydd eu bod wedi gofyn am fy llofnod bryd hynny – sydd ddim yn rhywbeth sy’n digwydd yn aml iawn – ac roedd yn hyfryd i’w gweld eto. Ar ôl cyflwyniad byr gen i bu’r plant yn canu caneuon ac yna roedd hi’n amser tynnu lluniau wrth i mi gyflwyno’r ddwy wobr i’r plant. 

Bob o Media Wales oedd y ffotograffydd. Holodd pa mor dda oedd fy mhengliniau. Roedden nhw’n berffaith cyn iddo ‘ngorfodi i blygu i lawr ar lawr caled fel y gallai dynnu lluniau ohonai gyda’r plant i gyd! Roedd y plant i gyd yn wych ac roedden nhw’n amlwg yn edrych ymlaen at weld eu llun yn y papur lleol.

Fel rhan o’m cyflwyniad holais y disgyblion a fyddai ganddynt ddiddordeb mewn ymuno â Chomisiynydd Plant Cymru fel Ysgol Lysgenhadol. Awgrymai sgrech uchaf y prynhawn eu bod yn awyddus iawn i gynnal cysylltiad â mi a thrwy sgwrsio â rhai ohonyn nhw daeth yn amlwg i mi eu bod yn ymwybodol o hawliau plant. Yn wir mae’r Wobr Buddsoddwyr mewn Teuluoedd yn dangos bod yr ysgol yn mynd ati i geisio cynnwys pawb, gan ennyn parch rhwng plant, pobl ifanc ac oedolion. Roedd y ffaith bod ysgol mor groesawgar sydd eisoes wedi cyflawni cymaint yn awyddus i fod yn Ysgol Lysgenhadol yn gryn anrhydedd. Mark fydd yn gyfrifol am drafod ag Elaine sut y gallwn fynd ati i sefydlu’r rhaglen Ysgolion Llysgenhadol yn Ysgol Twynyrodyn.    

Mae brwdfrydedd plant yn parhau i’m synnu. Gwnaeth hyd yn oed y rhai bach iawn a eisteddai’n daclus mewn rhes yn nhu blaen y neuadd ymuno â’r caneuon, gan guro eu dwylo a gweiddi yn yr holl fannau cywir. Roedd y cyffro yn ormod i rai ohonynt a oedd yn ei chael hi’n anodd i aros ar ddihun. Mae gallu plant bach i syrthio i gysgu ar amrantiad yn rhyfeddol ond rhyfeddol hefyd yw gallu rhai staff gwyliadwrus iawn a welodd y disgyblion cysglyd, gan fynd ati i’w deffro.

Wrth i ni adael roedd yr haul yn gwenu a rhedodd y plant i gyd allan i fwynhau amser chwarae estynedig. Gwobr haeddiannol iawn.

Dyma ysgol wych!