Blog Keith

Yr hawl i grwydro

Yng nghynhadledd Chwarae Cymru yr wythnos ddiwetha, fe wnes i gloi fy anerchiad trwy ddweud bod gan blant yr hawl i grwydro. I chwarae ar ein strydoedd ac yn ein mannau cyhoeddus gan wybod y byddai oedolion yn parchu eu hawl i fod yno. I wneud sŵn. I chwarae. I fod yn blant.

On’d yw hi’n drist bod plant bellach yn teimlo nad ydyn nhw’n gallu chwarae y tu allan fel roeddwn i’n sicr yn gwneud, ac fel byddwn i’n tybio bod llawer o oedolion yn gwneud pan oedden nhw’n blant? Wrth i mi eistedd yn y gynulleidfa yn gwrando ar y siaradwyr eraill, cawson ni’n gwahodd i gofio sut bydden ni’n chwarae pan oedden ni’n blant. Roeddwn i’n cofio chwarae yn yr awyr agored. Adeiladu cuddfannau yn y coed. Dringo ar draws piben oedd yn mynd dros yr afon, chwarae pêl-droed yn y strydoedd, a threulio amser y tu fas i’r siop leol gyda fy ffrindiau – ein prif fan cyfarfod.

Amser gwych gyda llu o atgofion hapus. Ac eto heddiw, gallai plentyn fyddai’n gwneud yr un pethau fod yn euog o achosi niwsans, neu hyd yn oed o fod yn wrthgymdeithasol. Bron yn sicr byddai rhywun yn gofyn iddyn nhw adael y siop, ac o ran y biben dros yr afon, gallai hynny olygu erlyniad am dresmasu. Beth sydd wedi digwydd i ni fel cymdeithas? Beth sydd wedi digwydd i blentyndod? Allwn ni ddod o hyd i ffordd i gredu mewn plant eto a rôl chwarae yn eu bywydau?

Trwy chwarae y tu allan mae plant yn dysgu gwerthuso risg, bod yn gyfrifol amdanynt eu hunain, cyd-drafod, ac ydynt, maen nhw’n dysgu sut mae cael hwyl a mwynhau. Mae hynny’n rhan hollbwysig o blentyndod ac mae’n hen bryd i ni fel cymdeithas ddysgu derbyn hynny. Beth sy’n fwy, mae dyletswydd arnon ni fel oedolion i sicrhau bod plant yn gallu chwarae ar ein strydoedd ac yn ein mannau cyhoeddus. Mae’n bryd i ni ofyn pam mai ceir sy’n cael y lle amlycaf ar ein strydoedd preswyl. Yn wir, mae’n bryd i ni osod terfyn ar ein cyflymder ar y ffyrdd, cael gwared o’r arwyddion dim gêmau pêl, ac yn lle hynny, gymryd yn ganiataol y bydd plant yn chwarae yno, ac yn fwy na hynny, bod croeso iddyn nhw wneud.

 Yr wythnos hon fe es i i Symposiwm Pedair Cenedl y DU ar chwarae plant yn Llundain, oedd yn gyfle i glywed sut mae pob gwlad yn symud ymlaen o ran chwarae plant. Ac mae pob un ohonynt yn gwneud cynnydd, a neb yn fwy felly nag yma yng Nghymru. Ces i gyfle i siarad am y Mesur Plant a Theuluoedd (Cymru) a fydd yn rhoi dyletswydd ar awdurdodau lleol i sicrhau cyfleoedd chwarae digonol, yn ogystal â dyletswydd ar awdurdodau lleol i sicrhau cyfranogiad plant mewn penderfyniadau a allai effeithio arnyn nhw. Ni yw’r wlad gyntaf yn y byd i ddeddfu fel hyn yng nghyswllt chwarae plant, ac mae llawer o gydweithwyr ar draws y DU yn edrych arnom ni’n eiddigeddus.

Roedd y symposiwm yn wych. Bu’r Farwnes Delyth Morgan yn sôn am gynnydd Lloegr, bu Marguerite Hunter Blair o Play Scotland yn dadansoddi’r cynnydd yno, a rhoddodd Patricia Lewsley ei phersbectif hithau fel Comisiynydd Plant a Phobl Ifanc Gogledd Iwerddon. Roedd yn wych hefyd clywed Maggie Atkinson, Comisiynydd Plant newydd Lloegr, wrth iddi fanteisio ar y cyfle i siarad yn gyhoeddus am y tro cyntaf yn ei swydd newydd. Bydd adroddiad symposiwm wedi’i seilio ar y trafodaethau ar gael yn fuan i’r rhai sydd â diddordeb.

Ond ydy’r symposiwm wedi helpu i symud hyn i gyd yn ei flaen? Yr unig ateb galla i ei roi yw ei fod, o safbwynt personol, yn bendant wedi fy helpu i hogi fy meddyliau, ac rwyf wedi dod oddi yno gyda phenderfyniad o’r newydd i weithio tuag at greu Cymru sy’n agored i blant ac yn gyfforddus gyda’r syniad eu bod nhw’n gallu chwarae ar ein strydoedd ac yn ein mannau cyhoeddus.

Bydd y rhai ohonoch chi sy’n nabod Mike Greenaway, o Chwarae Cymru, yn dda, yn gwybod ei fod yn credu’n angerddol mewn chwarae plant. Mae’n cael ysbrydoliaeth wirioneddol o bryd i’w gilydd, ac roedd ar ei orau yn y symposiwm. “Rydyn ni mewn perygl difrifol o wneud rhywbeth bendigedig o radical dros blant yng Nghymru. Gall plant, ac fe ddylen nhw, gael yr hawl i grwydro – wyddoch chi, gallen ni’n wir wneud i hyn ddigwydd yng Nghymru.”

Mae Mike yn iawn, ond mae’n rhaid i ni gael yr hyder a’r ewyllys i gyflawni hyn. Fydd ein plant ddim yn maddau i ni os na wnawn ni fanteisio’n llawn ar botensial y Mesur.

Hawl plant i grwydro? Ie, yn bendant. A bod yn onest, dyna beth fues i’n ei fwynhau pan oeddwn i’n blentyn. Ac wyddoch chi beth? Wnaeth e ddim niwed o gwbl i mi!